The Hellenic Society Prometheas

Τη γλώσσα μου έδωσαν Ελληνική

Το σπίτι φτωχικό στις αμμουδιές του Ομήρου.

Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου.

www.Prometheas.org Οδυσσέας Ελύτης

Newsletter

October 2009

Prometheas Events

         Friday, October 23, 2009 at 8:00 pm: Pilgrimage to the Holy Mountain (Mount Athos)/Προσκύνημα στο Περιβόλι της Παναγιάς presented by Stratos Tavoulareas at St. George Greek Orthodox Church, Founders Hall, Bethesda, MD. For additional information click here.

         Tuesday, October 27, 2009, 7:30 pm: General Assembly and Elections of Prometheas at St. George Greek Orthodox Church. For additional information click here.

 

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ

ΣΤΟΝ ΠΡΟΜΗΘΕΑ

Ήταν σχεδόν μία ετεροχρονισμένη εκδήλωση για την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, η ομιλία του καθηγητή κυρίου Ευάγγελου Αθανασόπουλου, στα μέλη και τους φίλους του πολιτιστικού συλλόγου ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ της περιοχής Ουάσιγκτον.

Η ομιλία δόθηκε το Σάββατο το βράδυ, 19 Σεπτεμβρίου, στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου της Μπεθέσντα. Ο αριθμός των παραυρεθέντων δεν ήταν καθόλου ευκαταφρόνητος. Αυτό, υποθέτω, συνέβη γιατί ο κ. Αθανασόπουλος είναι γνωστός στο κοινό της περιοχής από προηγούμενη ομιλία του, για την 25η Μαρτίου, ο οποίος μας ενθουσίασε με το βάθος γνώσης τού θέματός του και τον ενθουσιώδη τρόπο παρουσίασής του. Κάτι που επαναλήφθηκε και με την πρόσφατη ομιλία του, η οποία είχε για θέμα την εμπλοκή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Αρχίζοντας από τα πολιτικά παρασκήνια του Πολέμου, πριν από την επίσημη κήρυξή του, μιλώντας από μνήμης και με την βοήθεια φωτεινών επιφανειών, ο κ. Αθανασόπουλος έδωσε, στην κυριολεξία, ένα ρεσιτάλ γνώσεων γύρω από αυτό τον πόλεμο και τη σημασία του για την Ελλάδα και τους Έλληνες που τον ζήσαμε τότε. Μίλησε με γλαφυρότητα, διαύγεια λόγου και ενθουσιασμό, αλλά χωρίς να ξεφύγει στο παραμικρό από τον επιστημονικό τρόπο μιας κριτικής παρουσίασης-κατάδειξης των ιστορικών γεγονότων. Γι αυτό ενθουσιάστηκε από την ομιλία του και το κοινό, το οποίο τον καταχειροκρότησε. Το κύριο Αθανασόπουλο παρουσίασε ο Πρόεδρος του συλλόγου ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ, κύριος Λευτέρης Καρμίρης. Ακολούθησε δεξίωση.

Ρ. Κ.

 

Other Events

Website of the month

Parthenon by Costas Gavras: http://media.causes.com/523562?p_id=33961105&ref=mf

Additional sites on the Acropolis and the new museum:

Books of the month

         The new Acropolis Museum edited by Bernard Tschumi Architects, published by Skira/Rizzoli

         The Afghan Campaign by Steven Pressfield detailing the military campaign of Alexander the Great to take over Afghanistan.

News Articles

 

Βαλκάνια και Διαφωτισμός

http://news.kathimerini.gr/kathnews/images/dot_clear.gifΑντιδράσεις στους κόλπους της Οθωμανικής χριστιανοσύνης τον 18ο και 19ο αι.

Του Andrei Pippidi *

Paschalis Kitromilides

An Orthodox Commonwealth. Symbolic Legacies and Cultural Encounters in Southeastern Europe

εκδ. Variorum/Ashgate, σελ. XVIII+276

Ενα νέο βιβλίο του Πασχάλη Κιτρομηλίδη, το δεύτερο που εκδίδει στη διακεκριμένη σειρά συναγωγών μελετών των εκδόσεων Variorum, συνιστά εκδοτικό γεγονός και τούτο διότι αυτή η συλλογή των δεκαπέντε μελετών κατοπτρίζει τις κύριες ερευνητικές μέριμνες του Αθηναίου μελετητή συνυφαίνοντας μια συνεκτική εικόνα των αντιδράσεων προς τον Διαφωτισμό στους κόλπους της Οθωμανικής χριστιανοσύνης στα Βαλκάνια και τη Μικρά Ασία.

Πρωταρχική μέριμνα του συγγραφέα είναι να αναδείξει την αντίθεση μεταξύ της παραδοσιακής διανοητικής και ηθικής ισορροπίας και της εποχής μετά το 1800, όταν οι ποικίλοι εθνικισμοί διέσπασαν το ενιαίο κανονιστικό περίγραμμα που συμμερίζονταν οι βαλκανικοί λαοί. Αυτό είναι το αντικείμενο του πρώτου κεφαλαίου που στοχεύει στην ανάλυση της Βαλκανικής νοοτροπίας. Τα παραδείγματα που επιλέγονται για να εικονογραφήσουν το διανοητικό κλίμα του δεκάτου ογδόου αιώνα περιλαμβάνουν εκείνα του Καισαρίου Δαπόντε και του Σωφρονίου επισκόπου Βράτσης. Ο Κιτρομηλίδης επιχειρηματολογεί σθεναρά κατά των αναχρονιστικών ερμηνειών ιστορικών καταστάσεων υπό το φως σύγχρονων προκαταλήψεων: ένα ενδιαφέρον σχετικό παράδειγμα είναι η αποκατάσταση της αλήθειας σε σχέση με την κατάργηση τον δέκατο όγδοο αιώνα του αυτοκεφάλου των εκκλησιών Ιπεκίου και Αχρίδος, που εσφαλμένα τείνει να καταλογίζεται σε τάσεις του ελληνικού κλήρου να ασκήσει εθνική ηγεμονία. Συνεπώς, σύμφωνα με τον συγγραφέα, η ιδέα της Βαλκανικής νοοτροπίας, που αναδύθηκε από τις κοινές συνθήκες του προνεωτερικού ιστορικού βίου, αναιρέθηκε ακριβώς με την ανατροπή αυτών των ιστορικών συνθηκών.

Ολέθρια σύγχυση

Αντλώντας από την ισχυρή του γνώση της ιστοριογραφίας ο συγγραφέας προβαίνει σε μια αιχμηρή καταδίκη της ολέθριας σύγχυσης Ορθοδοξίας και εθνικισμού. Το ζήτημα αυτό συζητείται σε άλλο κεφάλαιο του βιβλίου. Στην περίπτωση αυτή οι προσωπικότητες που εμφανίζονται στο προσκήνιο είναι ο Σεβαστός Κυμινήτης, ένας λόγιος που διαδραμάτισε αποφασιστικό ρόλο στην προαγωγή της φιλοσοφικής παιδείας στην Τραπεζούντα και στο Βουκουρέστι, και πάλι ο περιπλανώμενος ποιητής Καισάριος Δαπόντες και βεβαίως ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο οποίος συνδύαζε στη σύνθετη πνευματική του φυσιογνωμία τα λειτουργήματα του Οθωμανού διπλωμάτη και του αξιωματούχου της Μεγάλης Εκκλησίας. Οι δύο πρώτοι από αυτούς τους άνδρες συμμερίζονται το Ορθόδοξο όραμα που εξέφραζε μια ενιαία θρησκευτική κοινότητα ή γένος, ενώ ο τρίτος μπορούσε ήδη να αντιληφθεί τις εθνοτικές διακρίσεις λόγω της διανοητικής του διαμόρφωσης στη Δύση.

Είναι εύκολο να κατανοήσει κανείς γιατί ο συγγραφέας αφιέρωσε δύο από τα ιστορικά του δοκίμια στους ελληνο-ρωσικούς διανοητικούς και εκκλησιαστικούς δεσμούς, μια ιστορική σχέση που εγκαθιδρύθηκε υπό το πνεύμα της ενιαίας Ορθόδοξης αυτοκρατορίας του Βοσπόρου, αλλά εξελίχθηκε, ιδίως από την εποχή του Μεγάλου Πέτρου και εντεύθεν υπό το κράτος καταφανών πολιτικών σκοπιμοτήτων. Σ αυτή τη συνάφεια ο Κιτρομηλίδης δείχνει πως η ενότητα της Ορθόδοξης Κοινοπολιτείας αποσαθρώθηκε, όταν ο ρωσικός επεκτατισμός άρχισε να λειτουργεί ως πρόσκομμα των ελληνικών εθνικών προσδοκιών. Παρά την τάση του κατακερματισμού του Ορθόδοξου κόσμου, που επέτειναν οι εθνικές αντιπαραθέσεις, χάρη στον συγγραφέα διαπιστώνουμε επίσης την ύπαρξη μιας πολιτικής ανοιγμάτων προς τη Ρωσία που ακολούθησαν οι πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως κατά το δεύτερο ήμισυ του δεκάτου ογδόου αιώνα. Κατά την ίδια εποχή, στα μέσα του αιώνα, συντελείται μια επανάσταση στην παιδεία. Ο συγγραφέας αφηγείται την ιστορία της Αθωνιάδος Σχολής και την αποτυχία του Ευγενίου Βούλγαρη να προσαρμόσει τις νέες ιδέες στη χρησμολογική παράδοση. Οι σελίδες που αφιερώνει ο συγγραφέας στο πείραμα του Διαφωτισμού στο Αγιον Ορος συνιστούν μια οξυδερκή και συνάμα γοητευτική ανάλυση.

Η Φιλοκαλία

Μια αρχειακή ανακάλυψη του Κιτρομηλίδη συνιστά αδιαμφισβήτητη απόδειξη ότι η Φιλοκαλία, που τυπώθηκε στη Βενετία το 1782, εστάλη στην πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη της Πάδουας εντός μερικών εβδομάδων από την έκδοσή της. Ο συγγραφέας εδώ έχει χτυπήσει φλέβα χρυσού, διότι η παρουσία του βιβλίου στον μακρό κατάλογο νεοεκδοθέντων βιβλίων που απεστάλησαν από τη Βενετία στην Πάδουα υποδεικνύει ότι η Φιλοκαλία ίσως να έφθασε στο Δυτικό κοινό των αναγνωστών της πολύ πιο ενωρίς απ ό,τι πιστευόταν έως τώρα.

Μόνο κάποιος που έχει στοχαστεί τόσο πολύ επάνω στις επιβιώσεις της βυζαντινής παράδοσης, θα μπορούσε να γράψει, όπως γράφει ο Κιτρομηλίδης για τα πεπρωμένα των Ελλήνων της Καππαδοκίας και του Πόντου. Οι διαπιστώσεις του είναι εντυπωσιακά απροσδόκητες: η επίγνωση της Ρωμανίας μεταξύ των τουρκόφωνων του εσωτερικού της Μικράς Ασίας και της ενδοχώρας της Τραπεζούντας υπήρξε προϊόν ενός καθυστερημένου Διαφωτισμού σ αυτές τις περιοχές και άνοιξε τον δρόμο στη διάδοση των εθνικών αξιών, μια αλλαγή που έμελλε να προκαλέσει τη βίαιη αντίδραση της άλλης πλευράς.

Αυτές οι διαδρομές μας οδηγούν στην καρδιά του προβληματισμού του συγγραφέα: την ανάδειξη δηλαδή του διλήμματος μεταξύ Διαφωτισμού και Ορθοδοξίας στην πνευματική ζωή της νεότερης Ελλάδας. Κάποτε ο Κιτρομηλίδης είχε χαρακτηρίσει τον εαυτό του ως ιστορικό της ελληνικής ευαισθησίας: πράγματι κανένας, μετά τον θάνατο του αλησμόνητου δασκάλου που υπήρξε ο Κωνσταντίνος Δημαράς, δεν διαθέτει λεπτότερη αίσθηση των διανοητικών επιτευγμάτων του ελληνικού Διαφωτισμού.

Μεταξύ των πολλών χαρισμάτων του είναι και η ασυνήθιστη ικανότητα να τιμά τους διανοητικούς προδρόμους, των οποίων η συνεισφορά επηρέασε την ιστοριογραφία των καιρών μας. Μεταξύ αυτών εξαίρονται ιδιαίτερα ο Νικόλαος Ιόργκα και ο Δημήτριος Ομπολένσκυ. Συγχρόνως, και αυτή δεν είναι η μικρότερη από τις αρετές του βιβλίου, ο Κιτρομηλίδης αναιρεί πολλές συμβατικές απόψεις και τους αναχρονισμούς (όπως την αναδρομική προβολή των εθνικιστικών ιδεών) που ακόμα επιχωριάζουν σε πολλά έργα της βαλκανικής ιστορίας.

* Ο κ. Andrei Pippidi είναι καθηγητής Μεσαιωνικής και Νεότερης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Βουκουρεστίου.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_2_31/05/2009_316421

 

Η εκστρατεία στην Μικρά Ασία

 

ΙΣΤΟΡΙΑ

Ο υπολογισμένος κίνδυνος

Ηταν η εκστρατεία στη Μικρά Ασία η μόνη οδός για την επιβίωση των Ελλήνων, οι οποίοι διαφορετικά φαίνονταν καταδικασμένοι σε εκδίωξη ή σταδιακό μαρασμό; Μια νέα μελέτη επανεξετάζει την απόφαση του Βενιζέλου για τη διεκδίκηση της μικρασιατικής παράκτιας ζώνης

του ΕΥΑΝΘΗ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ | Κυριακή 24 Μαΐου 2009

Η απόφαση του Ελευθερίου Βενιζέλου για τη διεκδίκηση τμήματος της παράκτιας ζώνης της Δυτικής Μικράς Ασίας το 1919-20 υπήρξε προϊόν μιας προσεκτικά σταθμισμένης μεθοδολογίας, παρόμοιας με αυτή που επέτρεψε στον κρητικό πολιτικό να σημειώσει τις εντυπωσιακές επιτυχίες του κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους. Ηταν η πολιτική του υπολογισμένου κινδύνου που εδραζόταν στη δυνατότητα της Ελλάδας να εξασφαλίσει ένα ευρύτατο δίκτυο διεθνούς υποστήριξης, βασισμένης με τη σειρά της όχι μόνον σε πολιτικές πραγματικότητες, αλλά και στα κυρίαρχα ιδεολογικά ρεύματα της εποχής, πρώτιστα την αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών. Στο βιβλίο επισημαίνεται η σημασία του ιδεολογικού στοιχείου: μεταξύ του Βενιζέλου και των ηγετών της Βρετανίας, της Γαλλίας και των ΗΠΑ υπήρχαν κοινοί προσανατολισμοί που κατέτειναν στην οικοδόμηση, μετά την τρομακτική εμπειρία του Μεγάλου Πολέμου, ενός νέου κόσμου, θεμελιωμένου στην ελευθερία και στην ορθολογική οργάνωση της διεθνούς κοινωνίας. Πέραν τούτων όμως η επέκταση της ελληνικής κυριαρχίας, όπως τονίζει ο συγγραφέας, ήταν απότοκη και της σκληρής διαπίστωσης ότι δεν υπήρχε άλλος τρόπος για να επιτευχθεί η επιβίωση του ελληνισμού της Ιωνίας: η τροπή του νεοτουρκικού κινήματος στον εθνικισμό και η επακόλουθη συνεχής δίωξη των μη μουσουλμανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (όχι μόνον των Ελλήνων αλλά και των Αρμενίων) κατεδείκνυαν ότι δεν υπήρχε, πλέον, μια ρεαλιστική διαφορετική λύση στο πρόβλημα.

Το τελευταίο αυτό στοιχείο είναι και το κλειδί της σχετικής έρευνας. Σε τελική ανάλυση, ο κόσμος της Εγγύς Ανατολής (όπως τότε αποκαλούνταν η ευρύτερη περιοχή) έφτανε στις πρώτες δύο δεκαετίες του 20ού αιώνα σε μία μείζονα καμπή. Τελείωνε οριστικά μια εποχή χιλιετιών κατά την οποία η περιοχή αυτή είχε χαρακτηριστεί από το μοντέλο διακυβέρνησης της πολυεθνικής αυτοκρατορίας. Στα νέα δεδομένα- διαφαίνονταν ήδη το 1919 - το μοντέλο του έθνους-κράτους θα γενικευόταν και εδώ οι αδράνειες ήταν τεράστιας ισχύος και σε αυτό το πλαίσιο η επέκταση της ελληνικής κυριαρχίας στη Μικρά Ασία ήταν η μόνη οδός για την επιβίωση ενός ελληνικού πληθυσμού ο οποίος διαφορετικά φαινόταν καταδικασμένος σε βίαιη εκδίωξη ή επίπονο σταδιακό μαρασμό- όπως άλλωστε είχε ήδη συμβεί στην Ανατολική Ρωμυλία και θα συνέβαινε και αλλού, π.χ. στην Αίγυπτο, μεταπολεμικά. Πολυπολιτισμική λύση θα μπορούσε να επιδιωχθεί μόνον στο πλαίσιο ενός δημοκρατικά οργανωμένου έθνους-κράτους. Υπό την έννοια αυτή, η όποια κριτική προς την απόφαση του Βενιζέλου είναι ασφαλώς θεμιτή, μόνον όμως υπό την προϋπόθεση ότι θα συνοδευθεί από τη ρητή διαπίστωση πως έτσι κι αλλιώς ο ελληνισμός της Μικράς Ασίας θα πρέπει να θεωρηθεί καταδικασμένος και η εκδίωξή του αναπόφευκτη.

Ο ίδιος ο Βενιζέλος, υπογραμμίζει ο Κ. Σβολόπουλος, δεν πίστευε σε μια παρόμοια αναπότρεπτη δυσμενή έκβαση. Αντίθετα, η μελέτη επιβεβαιώνει μία από τις βασικές υποθέσεις που έχουν διατυπωθεί σχετικά: καταδεικνύει ότι η κυβερνητική (και ουσιαστικά καθεστωτική) αλλαγή, μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920, επέφερε μείζονες ανακατατάξεις, που έπαιξαν καταλυτικό ρόλο στις μετέπειτα εξελίξεις. Πρώτον, προκάλεσε την αποσάθρωση της ευρύτατης διεθνούς συμμαχίας πάνω στην οποία ο Βενιζέλος έδραζε την επιτυχία του εγχειρήματος συμμαχίας- τονίζεται στο βιβλίο- η οποία δεν είχε αποδυναμωθεί έως την ημέρα των εκλογών (άλλωστε, ήταν νωπή η υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών), αλλά άρχισε να διαλύεται αμέσως κατόπιν. Δεύτερον, η αλλαγή των διεθνών δεδομένων υπήρξε παράγοντας που ίσως δεν προκάλεσε αλλά σίγουρα ενίσχυσε τη διόγκωση του κεμαλικού κινήματος, το οποίο (σε συνθήκες πιο ευνοϊκές) κατόρθωσε να ενοποιήσει πολιτικά μουσουλμανικούς πληθυσμούς του μικρασιατικού χώρου που δεν ήταν το 1919-20- ή τουλάχιστον δεν θεωρούνταν- εθνολογικά ομοιογενείς, να εξασφαλίσει διεθνή στήριξη και να επικρατήσει στον στρατιωτικό αγώνα.

Αποφασισμένος να εμμείνει στους αυστηρότερους κανόνες της επιστημονικής ιστορικής μεθόδου, ο Κ. Σβολόπουλος δεν προχωρεί στη διατύπωση υποθέσεων: το βιβλίο δεν ισχυρίζεται ότι η μικρασιατική εκστρατεία θα είχε σίγουρα πετύχει εάν είχε παραμείνει στην εξουσία ο Βενιζέλος ούτε και επιχειρεί μία (εξ ορισμού επισφαλή) διατύπωση υποθέσεων για το πώς ο ίδιος ο ηγέτης των Φιλελευθέρων θα είχε χειριστεί μια ενδεχόμενη δυσμενή τροπή των εξελίξεων. Αυτά ανήκουν στον χώρο της εικασίας, στον οποίο ο συγγραφέας αρνείται να εισέλθει. Η μεθοδολογική τούτη προσέγγιση ίσως είναι και ένα από τα σημαντικότερα δείγματα επιστημονικής συνέπειας του έργου.

Ο κ. Ευάνθης Χατζηβασιλείου είναι επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=56&artid=269683&dt=24/05/2009

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΒΟΛΟΠΟΥΛΟΣ

Η απόφαση για την επέκταση της ελληνικής κυριαρχίας στη Μικρά Ασία

Εκδοση: Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών και Μελετών Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος και Ικαρος, 2009, σελ. κ΄+100, τιμή 13 ευρώ